Linux CommandViewing & Editing FilesLesson 17
head / tail
บทนี้สอนผู้เริ่มต้นให้ใช้ `head` และ `tail` เพื่อดูเฉพาะบางส่วนของไฟล์ยาวอย่างรวดเร็ว โดย `head` ใช้ดูบรรทัดแรก ๆ และ `tail` ใช้ดูบรรทัดท้าย ๆ พร้อมแนะนำ option พื้นฐานอย่าง `-n`
System Track
Linux Command
1. หัวข้อนี้คืออะไร
`head` คือคำสั่งสำหรับดูบรรทัดแรก ๆ ของไฟล์ ส่วน `tail` คือคำสั่งสำหรับดูบรรทัดท้าย ๆ ของไฟล์ ทั้งสองคำสั่งช่วยให้เราเปิดดูเฉพาะส่วนที่สนใจ โดยไม่ต้องแสดงทั้งไฟล์เหมือน `cat` ค่าเริ่มต้นของทั้ง `head` และ `tail` คือแสดง 10 บรรทัด
2. ทำไมหัวข้อนี้สำคัญ
- ช่วยประหยัดเวลาเมื่อไฟล์ยาวมาก เช่น log หรือรายงานรายวัน
- ดูหัวไฟล์เพื่อเช็กโครงสร้างข้อมูลได้เร็ว
- ดูท้ายไฟล์เพื่อเช็กผลลัพธ์ล่าสุดได้เร็ว
- ลดการเลื่อนอ่าน output ยาว ๆ ที่ไม่จำเป็น
3. ตัวอย่างจากชีวิตจริง
ถ้าไฟล์คือรายงานยาวหลายหน้า `head` เหมือนเปิดดูหน้าแรกเพื่อเช็กหัวข้อและรูปแบบ `tail` เหมือนเปิดดูหน้าสุดท้ายเพื่อเช็กผลสรุปล่าสุดหรือรายการล่าสุดที่เพิ่งเพิ่ม
4. แนวคิดหลักที่ต้องเข้าใจ
- `head` = ดูต้นไฟล์, `tail` = ดูท้ายไฟล์
- ทั้งสองคำสั่งเหมาะกับการดูบางส่วน ไม่ใช่แสดงทั้งไฟล์
- ถ้าต้องการกำหนดจำนวนบรรทัด ใช้ `-n` เช่น `head -n 5 file.txt`
- คำสั่งนี้ต่างจาก `cat` ที่พิมพ์ทุกบรรทัดออกมาทั้งหมด
5. การทำงานทีละขั้นตอน
- 1) เช็กว่าไฟล์อยู่ในโฟลเดอร์ปัจจุบันด้วย `ls`
- 2) ดูต้นไฟล์ด้วย `head <ชื่อไฟล์>`
- 3) ดูท้ายไฟล์ด้วย `tail <ชื่อไฟล์>`
- 4) ถ้าต้องการจำนวนเฉพาะ ให้ใช้ `-n` หรือรูปแบบ `-N`
- 5) เลือก `head` หรือ `tail` ให้ตรงกับสิ่งที่ต้องการตรวจ
6. ตัวอย่างเชิงเทคนิค / คำสั่ง
ตัวอย่างด้านล่างเป็นคำสั่งที่ใช้จริงบ่อย พร้อม output ตัวอย่างแบบย่อ
Command Examplebash
ใช้ `head`/`tail` เพื่อดูเฉพาะส่วนที่ต้องการ และใช้ `-n` คุมจำนวนบรรทัด
head notes.txt
บรรทัดที่ 1
บรรทัดที่ 2
...
บรรทัดที่ 10
tail notes.txt
...
บรรทัดที่ 11
บรรทัดที่ 12
บรรทัดที่ 13
บรรทัดที่ 14
บรรทัดที่ 15
head -n 5 log.txt
[INFO] service start
[INFO] load env
[INFO] connect db
[WARN] retry once
[INFO] retry success
tail -n 3 report.txt
total_users=120
active_users=87
status=ok7. จุดที่ผู้เริ่มต้นมักสับสน
- คิดว่า `head` และ `tail` เหมือน `cat` ทั้งหมด ทั้งที่จริงดูคนละส่วน
- ลืมว่า default คือ 10 บรรทัด แล้วสงสัยว่าทำไมเห็นไม่ครบไฟล์
- ใส่ `-n` ผิดรูปแบบ เช่นลืมตัวเลข
- ใช้ `head` ตอนที่จริงอยากดูข้อมูลล่าสุดที่อยู่ท้ายไฟล์
8. เปรียบเทียบกับสิ่งที่ใกล้เคียง
| คำสั่ง | หน้าที่ | เหมาะเมื่อไร |
|---|---|---|
| `head` | ดูบรรทัดแรกของไฟล์ | เช็กโครงสร้างต้นไฟล์หรือ header |
| `tail` | ดูบรรทัดท้ายของไฟล์ | เช็กข้อมูลล่าสุด เช่น log ใหม่สุด |
| `cat` | แสดงทั้งไฟล์ | ไฟล์สั้น หรืออยากเห็นทุกบรรทัดรวดเดียว |
| `less` | เลื่อนอ่านไฟล์ทีละส่วน | ไฟล์ยาวและต้องอ่านต่อเนื่องหลายช่วง |
9. สรุปท้ายบทแบบจำง่าย
- `head` ดูต้นไฟล์, `tail` ดูท้ายไฟล์
- ทั้งสองคำสั่งช่วยประหยัดเวลาเวลาไฟล์ยาว
- ค่าเริ่มต้นคือ 10 บรรทัด
- ถ้าต้องการกำหนดจำนวนบรรทัด ใช้ `-n` หรือ `-N`
- ถ้าต้องการดูทั้งไฟล์ค่อยใช้ `cat`
10. Lab สำหรับ Playground
ฝึกใช้ `head` และ `tail` กับไฟล์หลายบรรทัด เพื่อให้เห็นชัดว่าเครื่องมือทั้งสองช่วยดู เฉพาะส่วนต้นและส่วนท้ายได้เร็วกว่าเปิดไฟล์ทั้งหมด
Lab 1: ดู 10 บรรทัดแรกของไฟล์ด้วย head
เป้าหมายคือใช้ `head` เพื่อดูต้นไฟล์ `notes.txt` โจทย์: รัน `head notes.txt` สิ่งที่ควรสังเกต: terminal จะแสดงเฉพาะ 10 บรรทัดแรก ไม่ใช่ทั้งไฟล์
Lab 2: ดู 10 บรรทัดท้ายของไฟล์ด้วย tail
เป้าหมายคือใช้ `tail` เพื่อดูท้ายไฟล์ `notes.txt` โจทย์: รัน `tail notes.txt` สิ่งที่ควรสังเกต: terminal จะแสดง 10 บรรทัดท้าย ซึ่งมักเป็นข้อมูลล่าสุดในไฟล์ log
Lab 3: ใช้ -n เพื่อกำหนดจำนวนบรรทัดที่ต้องการดู
เป้าหมายคือควบคุมจำนวนบรรทัดด้วย option `-n` โจทย์: รัน `head -n 5 log.txt` และ `tail -n 3 report.txt` สิ่งที่ควรสังเกต: คุณกำหนดจำนวนบรรทัดได้ตามต้องการ และเลือกดูต้นไฟล์หรือท้ายไฟล์ได้ชัดเจน